Truy cập nội dung luôn

  HÀ NỘI ĐẸP

Gìn giữ không gian Hồ Gươm
16/10/2018 | 10:25

Với Thủ đô Hà Nội, không gian Hồ Gươm có ý nghĩa văn hóa lịch sử và kiến trúc đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, trước sức ép của quá trình đô thị hóa, việc giữ gìn, quản lý và sử dụng hiệu quả không gian kiến trúc, văn hóa, lịch sử xung quanh Hồ Gươm đang có nguy cơ bị “bức tử”.

Với Thủ đô Hà Nội, không gian Hồ Gươm có ý nghĩa văn hóa lịch sử và kiến trúc đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, trước sức ép của quá trình đô thị hóa, việc giữ gìn, quản lý và sử dụng hiệu quả không gian kiến trúc, văn hóa, lịch sử xung quanh Hồ Gươm đang có nguy cơ bị “bức tử”.

Hồ Gươm “viên ngọc quý” của Thủ đô.
 

Đừng biến hồ thành ao

Được ví như “viên ngọc quý” của Thủ đô, không gian Hồ Gươm là nơi hội tụ, chuyển tiếp giữa khu phố cổ 36 phố phường với khu phố kiểu Pháp cũ và nhiều công trình công sở quan trọng của TP trước kia cũng như hiện nay. Không những thế năm 2013 di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn chính thức được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt. Thế nhưng với những giá trị và cả danh hiệu trong những năm trở lại đây không gian Hồ Gươm đang dần bị thu hẹp bởi hàng loạt các công trình mới xây dựng. 

Theo KTS Phạm Thanh Tùng – Chánh Văn phòng Hội KTS Việt Nam thì hai chục năm trở lại đây, kiến trúc quanh hồ và khu vực hồ đã có nhiều biến đổi theo hướng tiêu cực. Do nằm ở vị trí đắc địa của Thủ đô, đất ở đây có giá trị cao, được gọi là đất “vàng”, đất “kim cương”, nên vì lợi ích kinh tế các chủ đầu tư trong và ngoài nước đã xây nhiều công trình trụ sở, văn phòng, ngân hàng có khối tích lớn, thậm chí lừng lững mười mấy tầng, mặt ngoài ốp kính màu trong như bức tường thành bao bọc lấy hồ Gươm, biến hồ thành cái ao! Đã có nhiều chủ trương, phương án cải tạo kiến trúc khu vực hồ Gươm để bảo vệ giữ gìn cảnh quan kiến trúc văn hóa nơi đây, nhưng xem ra kết quả vẫn xa vời. 

Còn ở góc độ nghiên cứu di sản, PGS.TS Đặng Văn Bài - Phó Chủ tịch Hội Di sản Việt Nam cũng nhận định những năm gần đây có nhiều ý kiến trái ngược về thái độ ứng xử chưa thật sự văn hóa đối với khu vực Hồ Gươm.

Theo ông Bài, nguyên nhân chính vẫn là chúng ta chưa nắm vững và cũng như chưa thật sự tôn trọng các quy định pháp luật liên quan đến quy hoạch phát triển đô thị.

PGS Đặng Văn Bài cũng dẫn chứng trong “Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn 2050” có quy định tất cả các giải pháp đô thị đều được thiết lập dựa trên tiêu chí bảo tồn. Đối với khu vực lõi lịch sử, kiểm soát và giảm quy mô dân số từ 1,2 triệu xuống còn 0,8 triệu. Khống chế tầng cao, mật độ xây dựng và có quy chế quản lý kiến trúc cảnh quan từ đường vành đai 2 đến lõi trung tâm. Đặc biệt là khu vực xung quanh Hoàng Thành, khu Ba Đình, khu phố cổ, Hồ Gươm…

Các quy định pháp luật về quy hoạch phát triển đô thị và bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa là tương đối hoàn chỉnh và cụ thể, điểm mấu chốt còn lại là ý thức pháp luật của người hành nghề và sự tự giác của cộng đồng cư dân đang sống xung quanh di sản.

“Rất tiếc là trong thực tiễn, các KTS quy hoạch đã không tuân thủ triệt để các quy định này làm cho kiến trúc cảnh quan khu vực Hồ Gươm phần nào bị biến dạng, giá trị kiến trúc đô thị cũng vì thế bị suy thoái”, PGS Đặng Văn Bài nhận định.

Không gian Hồ Gươm đang bị thu hẹp bởi các công trình cao tầng, đồ sộ. Ảnh Quang Vinh.
 

Hài hòa trong bảo tồn và phát triển

Có thể thấy, câu chuyện bảo tồn và phát huy giá trị không gian kiến trúc, văn hóa, lịch sử Hồ Gươm trong những năm qua vẫn luôn là bài toán chưa có lời giải trong quy hoạch cho các nhà quản lý. Thực tế, đã có rất nhiều cuộc hội thảo, cuộc thi tìm ý tưởng quy hoạch và thiết kế đô thị khu vực Hồ Gươm và vùng phụ cận được tổ chức. Thế nhưng, ý tưởng vẫn chỉ là ý tưởng khi nhiều đồ án dự thi dù được giới KTS đánh giá cao nhưng sau nhiều năm vẫn chỉ là bản vẽ và thay vào đó là các công trình đồ sộ, hoành tráng tiếp tục được xây lên.

Được đánh giá là người có nhiều ý tưởng cho Hồ Gươm, KTS Hoàng Thúc Hào cho rằng, “Giải pháp khả thi trong việc bảo tồn và phát huy giá trị không gian Hồ Gươm là kiến tạo chuỗi không gian mở liên hoàn xung quanh hồ bằng việc tạo dựng trung tâm văn hóa cộng đồng, quảng trường, bảo tàng… trên cơ sở tôn trọng hình thái kiến trục đô thị gốc của khu vực”.

Theo KTS Hoàng Thúc Hào, trước mắt cần bảo tồn hình thái khu phố cổ phía Bắc, nhà lô phố Pháp phía Nam, gìn giữ và chỉnh trang cấu trúc nhà trải dài theo mặt phố Lê Thái Tổ. Riêng khu vực đất Tổng công ty Điện lực, Sở VHTT hình thái lộn xộn, không đồng nhất, chủ trương tạo dựng nơi đây thành trung tâm văn hóa cộng đồng kết hợp sân khấu biểu diễn ngoài trời…

Toàn bộ ý tưởng chỉnh trang tổng thể Hồ Gươm cần phải tuân thủ nguyên tắc bảo đảm tương quan tỷ lệ hợp lý giữa các công trình, các trục không gian và không gian mở với kích thước và cấu trúc mặt hồ.

“Hình thái Hà Nội đặc trưng riêng bởi hệ thống hồ ao, sông ngòi. Tuy nhiên chúng ta chưa chủ động phát huy giá trị yếu tố mặt nước và những không gian mở xung quanh trong việc tạo lập bản sắc đô thi. Việc kiến tạo những không gian mở quanh hồ Gươm có thể là mô hình điển hình cho quá trình nhận diện thương hiệu” - KTS Hoàng Thúc Hào góp ý. 

Hay như KTS Phạm Thanh Tùng nhìn nhận đối với quy hoạch kiến trúc Hồ Gươm không cần can thiệp thô bạo nào kiểu “dùng dao mổ trâu để giết gà” của các loại kiến trúc quốc tế du nhập từ nước ngoài. Phải chăng, cảnh quan kiến trúc Hồ Gươm cần phải được trân trọng, gìn giữ như báu vật của đô thị, từ những hàng cây xanh cổ thụ đến các kiến trúc nhỏ mang dấu ấn lịch sử như Tháp Rùa, đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc, Tháp Bút – Đài Nghiên, đền Bà Kiệu…

Các kiến trúc công cộng, trụ sở làm việc và nhà phố ở khu vực xung quanh, đặc biệt là đoạn từ tòa nhà Trung tâm Bưu điện đến đền Bà Kiệu chạy vòng theo đường Đinh Tiên Hoàng, Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, cho đến hết phố Lê Thái Tổ, Hàng Khay phải được chỉnh trang theo một thiết kế đô thị được giới kiến trúc nghiên cứu cẩn trọng, khoa học, nghệ thuật, mang tính nhân văn. Đặc biệt, cần có sự tham vấn cần thiết của các nhà văn hóa, lịch sử, bảo tồn di tích và cộng đồng. Các yếu tố kiến trúc cảnh quan và văn hóa lịch sử đặc sắc cần phải được tôn trọng…

Tựu trung lại, Hồ Gươm đang cần một thiết chế quản lý quy hoạch, kế hoạch thực hiện và bảo tồn di sản một cách chặt chẽ và cụ thể, có sự tham gia, giám sát của nhiều ngành và đặc biệt là sự tham gia của cộng đồng. Không gian kiến trúc Hồ Gươm sẽ đẹp hơn, quý giá hơn trong hiện tại và tương lai, có thể phát huy mạnh mẽ vai trò của một biểu tượng văn hóa, lịch sử như một yếu tố nhận diện bản sắc đô thị đang là niềm mong chờ của người dân Hà Nội.

Minh Quân /Đại đoàn kết

  Hà nội xanh

  Hà Nội sạch

  Tin tức khác

  thông tin thời tiết

Hà Nội
Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh